ساعت از کجا تا کجا
حدود شش قرن قبل از میلاد، بابلی ها «در عصر امپراطوری دوم» چند مورد ابداعی از خود بجای گذاشته اند که امروزه نیز مورد استفاده کلیه کشورهاست . مرسوم داشتن هفت روز هفته و تعیین عدد پایه 60 برای ساعت، از یادگارهای بابلی ها بشمار میرود . بابلی ها عقیده داشتند چون عدد 60 به اعداد 1 ، 2 ، 3 ، 5 ، 6 ، 10 ، 15 ، 20 ، 30 قابل تقسیم است . لذا، این عدد را پایه در نظر گرفته و مبنای تقسیم بندی ساعت قرار دادند . همچنین تقسیم بندی دایره به 360 درجه «مضربی از 60» از کارهای بابلی ها میباشد .
انواع ساعت ابتدائی
بد نیست بدانیم که در گذشته بشر برای دانستن وقت و ایام، با توجه به تجربه و دانش زمانه، ساعت هائی را اختراع کرده و مورد استفاده قرار داده است، که مهمترین
آنها عبارت می شده از:
سـاعت آبی : در این نوع ساعت، از جریان یک نواخت آب استفاده میشده، باین ترتیب که داخل ظرف مدرج سوراخ دار را با آب پر میکردند ک آب قطره قطره از سوراخ کوچک می چکیده، و با توجه بمقدار آب خروجی، زمان تا حدودی معلوم میشده است .
ساعت
ساعت آفتابی : در ساعت خورشیدی، میله ای عمودی بر سطح افقی نصب میشده است با اندازه گیری سایه آن میله، زمان معلوم میگردیده .
ساعت آفتابی وسیلهای است که زمان را با استفاده از مکان خورشید در آسمان میسنجد. معمولترین نوع ساعت آفتابی از میلهای ساخته شدهاست که روی صفحهای قرار دارد و ساعتهای شبانهروز روی صفحه نشانهگذاری شدهاند. وقتی مکان خورشید در آسمان عوض میشود، مکان سایهٔ میله هم روی صفحه جابهجا میشود و ساعت را نشان میدهد
توالی فصلها و تأثیر آن بر زندگی انسانها از زمانهای دور، دانش تقویم را به نیازی اصلی انسان در تمدنهای بزرگ تبدیل کرد. موضوع اصلی تقویم سنجش و اندازهگیری زمان بود و در این میان دانستن مدت روز و داشتن زمان آن بسیار مهم مینمود. حضور خورشید در آسمان و تکرار روز و شب اندیشهٔ ساخت نخستین ابزار برای سنجش زمان را در انسان ایجاد کرد و به این ترتیب ساعتهای آفتابی به عنوان اولین ساعتها ساخته شد و با درک بهتر انسان از کارایی کرهٔ آسمانی پیشرفت بیشتری کرد.
براساس نوشتههای هرودوت قدمت این ساعتها به ۵۰۰۰ سال قبل برمیگردد و او ساخت این ابزار را به سومریها و کلدانیها نسبت میدهد، اقوامی که در منطقهٔ بینالنهرین میزیستند
بر مبنای مدارک موجود نخستین کسی که به محاسبات نظری ساعتهای آفتابی توجه کرد و باعث رواج آنها شد، آنکسیماندر اهل ملطیه در قرن ۶ پیش از میلاد بود. در این دوران بود که ساعتهای آفتابی در نقاط مختلف امپراتوری یونان گسترش یافت
خارج از تمدن یونان، در حدود ۳۴۰ سال پیش از میلاد ستارهشناسی کلدانی به نام بروسوس نخستین ساعت آفتابی کروی را طراحی کرد. در این ساعت آفتابی جذاب شاخص درون نیمکرهای واقع بود که علاوه بر نشان دادن زمان بر حسب یک تقسیمبندی ۱۲ ساعتهٔ طول روز، بلندای سایه نیز فصلها را مشخص میکرد.
نخستین ساعتهای آفتابی که شاید حتی پیش از این اقوام نیز بودهاست، تنها گذر خورشید را از نصف النهار ناظر را مشخص میکرد که همان ظهر شرعی است. سومریها این ساعت را گسترش دادند و اولین نمونه ساعتهای آفتابی عمودی را ساختند. در این ساعتها که سادهترین نوع ساعتهای آفتابی است، یک شاخص عمودی سایهای بر صفحهای میاندازد که تقسیمبندی آن نشانگر ساعتهای روز است.
ساعتهای آفتابی در فرهنگ مردم
در بیشتر شهرهای بزرگ این ساعتها در میدان اصلی نصب میشد تا مردم ساعت را بدانند. نمونههای بسیاری از اولین ساعتهای آفتابی تا امروز وجود دارد که با پیشرفت علم و دانش انسان در زمینهٔ ریاضیات، کاملتر و دقیقتر شدهاست و امروزه این ساعتها به عنوان نمادی از تمدن هر سرزمین مورد توجه قرار میگیرند.
شاخهٔ آماتوری انجمن نجوم ایران در روز ۳۱ خرداد همزمان با انقلاب تابستانی، جشنوارهٔ ساعتهای آفتابی را برگزار میکند که از اهداف آن بازیابی و احیای ساعتهای آفتابی موجود در کشور در کنار ترویج فرهنگ ساخت و استفاده از آنها است.
دقت ساعت آفتابی
بیشتر ساعتهای آفتابی تزئینی برای عرض جغرافیایی ۴۵ درجه طراحی میشوند. اگر بخواهیم چنین ساعتهایی را برای عرضهای جغرافیایی دیگر به کار ببریم، باید صفحهٔ ساعت را کج کنیم تا محور ساعت (راستای میلهٔ ساعت) موازی با محور چرخش زمین قرار بگیرد و راستایش (در نیمکرهٔ شمالی) به سمت قطب شمال باشد.
ساعتهای آفتابی معمولی، زمان ظاهری خورشیدی را نشان میدهند. این زمان با زمانی که از ساعت میخوانیم کمی فرق دارد و در طول سال تا حدود ۱۵ دقیقه جابهجا میشود. این ساعتها تنها ۴ روز در طول سال با ساعتهای مکانیکی مطابقت دارند (۱۶ آوریل، ۱۴ ژوئن، ۲ سپتامبر و ۲۵ دسامبر).[۴] این پدیده به این خاطر است که راستای محور چرخش زمین به دور خود کاملاً ثابت نیست و زمین هنگام چرخش به دور خود کمی تاب میخورد. ساعتهای آفتابی دقیق همیشه جدول یا نموداری در کنار خود دارند که این اختلاف زمان را در ماههای مختلف سال تصحیح میکند. برخی دیگر از ساعتهای آفتابی پیچیده نیز با خمیدهکردن خط ساعتها روی صفحهٔ خود یا با روشهای دیگر مستقیماً ساعت درست را نشان میدهند.
ساعت وسیله ای برای اندازه گیری زمان است. ساعت با فرم نوینش (24 ساعتی) حداقل از قرن پانزدهم مورد استفاده است.
ساعت شنی یا ماسه ای : از دو حباب شیشه ای چسبیده به هم تشکیل میشده که میان آن، سوراخ باریکی برای رد شدن شن یا ماسه تعبیه میکردند، تا شنها بتدریج از حباب بالا به حباب پایین جمع شود . بعد ظرف را وارونه میکردند و همان عمل تکرار میشد . با معلوم شدن تعداد دفعات جابجا شده شن ها در حبابها، حدود تقریبی زمان مشخص میگردید .
ساعت شمعی : در این نوع ساعت، بدنه شمع مدرج می شد و با سوختن شمع و کوتاه شدن آن زمان را محاسبه می کردند.
اشکال جدیدتر ساعت
با پیشرفت علم و دانش بشری، بتدریج ساعتهای دقیق تر مکانیکی، وزنه ای، فنردار، برقی، باطری دار و کامپیوتری جای ساعتهای آبی، آفتابی و ماسه ای را گرفتند . مخصوصا" از زمان استفاده انسان از فنر جهت راه انداختن چرخ های دندانه دار، که به ساعت شمار و دقیقه و حتی ثانیه شمار متصل هستند، سنجش دقیق زمان برای همه بطور ساده امکان پذیر گردید . در اوایل قرن شانزدهم اولین ساعت مچی آهنی، که نسبتا" زمخت بوده، توسط یکنفر آلمانی ساخته شد . بعدها اواخر قرن هجدهم با استفاده از فنر و چرخ دندانه های بسیار کوچک،امکان ساختن ساعتهای مچی ظریف بوجود آمد، بطوریکه اولین ساعتهای مچی شبیه ساعتهای امروزی، در کشور سوئیس «از سالهای 1790 به بعد» ساخته شد .
بین سالهای 1865 تا 1868 بزرگترین، حجیم ترین و جسیم ترین ساعت دیواری جهان، در کلیسای سن پیر در فرانسه نصب گردید ارتفاع ساعت 1/12 متر عرض آن 09/6 متر و ضخامتش 7/2 متر بوده که از 90000 قطعه تشکیل یافته . در مقابل بزرگترین ساعت، ظریف ترین ساعت دنیا فقط 98/0 میلی متر قطر دارد .
ساعت های نوین
تکنولوژی امروزی، انسان را قادر ساخته ساعتهای بسیار ظریف و دقیق مکانیکی و تمام الکترونیکی، کامپیوتری و حتی اتمی بسازد .
در ادامه شما را با انواع ساعت ها آشنا می کنیم:
می خواهیم شما را با انواع ساعت های مچی و همچنین اصطلاحات رایج در رابطه با ساعت آشنا کنیم . با توجه به اینکه تقسیم بندی ساعت ها بر حسب نوع قوه محرکه و منبع تغذیه آنها است ، اغلب ساعت های موجود در بازار دارای قوه محرکه کوارتز هستند.
مکانیکی : در این ساعت ها از یک چرخنده برای اندازه گیری زمان و یک شاه فنر برای تولید نیرو استفاده شده است . این نوع ساعت ها را هرچند ساعت ، یک بار باید کوک کنید.
خودکار: این ساعت ها نیازی به کوک کردن ندارند و با حرکت مچ دست کوک می شوند.
کوارتز: این ساعت ها از بلور کوارتز، جهت اندازه گیری زمان و همچنین از باتری به عنوان منبع تغذیه استفاده می کنند و نیازی به کوک ندارند.
کوارتز جنبشی : این تکنولوژی منحصر به فرد (ج ت ة |ح ) است که با حرکت مچ دست کار می کند و نیازی به باطری ندارد و بدون حرکت 3 الی 14 روز با انرژی ذخیره شدن در خازن کار می کند.
شاید این سوال برای شما هم به وجود بیاید که کوارتز چیست ؟ طرز کار آن چگونه است ؟
باید گفت : کوارتز همان دی اکسید سیلیکون است که خاصیت پیزوالکتریکی دارد. یعنی با وارد کردن فشار بر روی بلور کوارتز در سطح آن بار الکتریکی یا ولتاژی ضعیف تولید می شود و بالعکس با وارد کردن جریان الکتریکی تغییر شکل می دهد و خم می شود و اگر جریان الکتریکی مداوم به آن بدهیم ، شروع به ارتعاش می کند. این ارتعاشات توسط یک (ئة ) به پالس های الکتریکی تبدیل می شود و توسط موتوری بسیار ریز انرژی مکانیکی تولید می کند که باعث به حرکت درآمدن عقربه های ساعت شما می شود.
همین طور اگر دوست دارید درباره پوششی که روی صفحه ساعتتان را گرفته بدانید، باید گفت نام این پوشش «کریستال » است . کریستال انواع مختلف دارد که گران قیمت ترین آن یاقوت است .
انواع پوشش صفحه ساعت :
پلاستیک : در برابر خش مقاوم نیست
مواد معدنی : همان شیشه که تا حدی در برابر خش مقاوم است .
یاقوت مصنوعی : شیشه معمولی را با یاقوت مصنوعی پوشش داده ، مقاوم می کنند.
یاقوت : مقاوم در برابر خش بوده و میزان سختی آن هم بسیار بالا است .
حال به ساعت خود نگاه کنید تا حدودی می توانید بگویید چگونه است .
تفاوت هایی مثل 1 منبع تغذیه 2 جنس اجزای تشکیل دهنده 3 مقاومت در برابر آب 4 مدل آن (جدید بودن آن ) باعث بالابودن قیمت ساعت ها می شود.
انواع ساعت ها:
ساعت های گران قیمت : در رابطه با گران قیمت بودن این نوع ساعت ها باید بدانید که تمام طلا هستند مانند رادو و گاهی علاوه بر طلا، جواهر هم در آنها کار شده است مانند مدلهایی از «ورساچه » که قیمت آن گاهی بالای یک میلیون تومان است . مدل منحصر به فرد سیکو هم که قبلا از آن گفتیم در این تقسیم بندی قرار می گیرد که تمام آن از پلاتین ساخته شده است و با وجود صفحه بزرگ وزن بسیار کمی دارد. زمانی که شما آن را به دست می بندید سبک بودن آن را کاملا احساس می کنید.
ساعت های عمری : اینها ساعت هایی هستند که قیمتشان نسبتا بالاست ، البته نه به اندازه طلا و یاقوت نشان ها. فروشنده ها به آنها ساعت های عمری می گویند. این نوع ساعت ها به نسبت بالا بودن قیمت دوام بسیار زیادی هم دارند و اگر شما شخصی هستید که عادت به تعویض ساعت ندارید و برای شما مهم است که دیگران راجع به ساعت شما چه می گویند بهتر است از این نوع ساعت ها استفاده کنید. نمونه هایی از آن عبارت است از: سی تی زن ، سیکو، رومانسون و اورینت .
ساعت های اسپرت : ساعت هایی هستند که صفحه های بزرگ دارند و صفحه آنها چند قسمت دارد هر قسمت مربوط به چیزی خاص مثل زمان سنج و دماسنج . این نوع ساعت ها در برابر آب مقاومت بالایی دارد و در پایین صفحه آن عمق آب که می توان با ساعت در آن وارد شد نوشته شده است . این نوع ساعت ها مانند سواچ مناسب برای غواصی هستند ولی توجه داشته باشید اگر از آن عمق موردنظر پایین تر بروید صفحه ساعت بخار می کند. خود کلمه ع طل ضنح مخفف این است ع طل ضنقغنح و جزو اولین ساعت هایی هست که می توان در آب از آن استفاده کرد. پس اگر شما جزو ورزشکاران هستید به شما ع طل ضنح را توصیه می کنیم . البته این نوع ساعت مدل های مختلفی دارد که برای تمام سنین و همه سلیقه ها مورد استفاده قرار می گیرد و امروزه بالاترین طرفدار را در جهان به خود اختصاص داده است .
ساعت های جدید و فانتزی : امروزه در ویترین هر ساعت فروشی که نگاه می اندازیم به ندرت ساعت هایی با صفحات کوچک و ظریف می بینیم . راستی چرا صفحه ساعت های جدید این قدر بزرگ هستند. این ساعت ها بعد از یک برهه زمانی چند ساله که در آن ساعت ها با صفحات گرد و بزرگتر از اندازه عادی بودند دوباره مد شده اند. اما نه فقط گرد بلکه به اشکال مختلف مانند: مربع ، مستطیل ، دایره و حتی گاهی مثلث .
این نوع ساعت ها که به آنها مدل های فانتزی می گویند مارک های مختلفی هم دارند. تقریبا تمام مارک هایی که نام بردیم از این ساعت های صفحه بزرگ دارند ولی مارک هایی هم هستند که تمام ساعت های آنها جنبه فانتزی دارد.
فروشنده یی در رابطه با مدل های فانتزی و جدید می گوید: اگر خانم ها طالب ساعت های جدید و فانتزی باشند ما مدل های اسپریت را به آنها پیشنهاد می کنیم چون متناسب با هر سلیقه مدل های مختلف و متنوع بسیاری دارد و همچنین کوچی و سواچ قیمت این ساعت ها نیز نسبتا بالاست . از 50 هزار تومان تا 300 هزار تومان در نوسان است . این ساعت ها با صفحات بزرگ به اشکال مختلف نه تنها جوانان بلکه توجه افراد میانسال و مسن را هم به خود جلب کرده است .
خانم مسنی در رابطه با سوال من که چرا صفحه ساعت ها اینقدر بزرگ شده اند؟ گفت : در قدیم ساعت ها بسیار ظریف و زیبا بودند با صفحات کوچک و عقربه هایی که به سختی دیده می شدند و برای تشخیص ساعت می بایست ذره بینی روی آن قرار داد تا عقربه ها دیده شود. ولی با آمدن این ساعت ها دیگر نیازی به ذره بین نیست و آستین خود را بالا زد و ادامه داد: بله من هم ترجیح می دهم از این ساعت های صفحه بزرگ و زیبا استفاده کنم . باوجود اینکه ممکن است مناسب سن من نباشد!
وارد مغازه یی شدم که آقاپسری حدودا 22 ساله مشغول خرید ساعتی بود که بسیار بزرگ و البته زیبا بود از او سوال کردم چرا این مدل را انتخاب کرده اید؟ گفت : خب این جدیدترین مدل این مارک است . من ترجیح می دهم جدیدترین را بخرم تا به روز باشم . در رابطه با اندازه آن هم باید بگویم که ممکن است برای خانم ها بزرگ باشد ولی برای آقایان مناسب است .
دختر خانمی هم که ساعتی با صفحه بزرگ و بندی صورتی رنگ بر دست داشت درجواب سوال من از وی در رابطه با استفاده آن ساعت در محیط ها و همچنین راحتی و سبکی آن عقیده داشت : من از ساعت بزرگم همه جا استفاده می کنم و در رابطه با رنگش هم خب اینها در حال حاضر مد هستند من از این رنگ خوشم می آید و چون مدلش هم اسپرت است در نتیجه با آن راحتم . در رابطه با وزنش هم باید بگویم برعکس ظاهر بزرگش وزن بسیار کمی دارد!!
با توجه به این صحبت ها و همچنین اطلاعاتی که در رابطه با ساعت ها گفته شد، حال شما می توانید برای خرید ساعت بهتر تصمیم بگیرید. ولی بهتر است ساعتی تهیه کنید که مناسب با موقعیت اجتماعی شما باشد و حتی المقدور ساعتی باشد که برای شما عمری کار کند.